DE OORSPRONG VAN ALLES

[3]

Het is handig als je talent hebt, maar ambitie brengt je verder. Die constatering komt in me op als ik voor de honderdste keer de historische foto bekijk die me in al die jaren het meest geïntrigeerd heeft.

De enige foto waarop mijn overgrootvader staat afgebeeld.

Onlangs heb ik begrepen dat dit beeld van voor 1870 moet zijn. Vier of vijf jaar eerder dan het jaar waarin hij met vrouw en dochter immigreerde naar Nederland. Het is een groepsfoto en mijn overgrootvader zit als enige tussen de eerste en de tweede rij, als vijfde van links. Waarschijnlijk was hij nog vrijgezel.

Niemand in mijn familie wist precies waar die foto genomen was en toch was mijn peettante, de vrouw van de oudste broer van mijn vader, er van overtuigd dat de foto genomen was voor de fabriek van mijn overgrootvader bij Loenen aan de Vecht. Er bestond zelfs een verhaal dat onze stamoudste al industrieel was in Tsjechië. Dat hij zijn fabriek van Bohemen naar Holland had verplaatst. Dat de bonte groep in klederdracht gestoken mensen op de foto een gezelschap was dat op bezoek was in Loenen. Ter gelegenheid waarvan bleef onduidelijk.

Wat ik wel zeker weet is dat deze persoon, die 24 jarige op de foto, van het eerste moment dat ik hem zag direct herkenning opriep. De lichaamshouding, de blik in de ogen, het gelaat, de stand van de oren en de neus, ze kwamen me bekend voor. Op een manier die me op dat moment nog als een mysterie voorkwam. Een herkenning die voorbijgaat aan het verstand. Net alsof je daar zelf zit. In een vorige incarnatie.

Het heeft tien jaar geduurd voor de belangrijkste vragen rondom die foto werden beantwoord. Leden van een historische vereniging in Loenen maakten me duidelijk dat de architectuur die als achtergrond dient voor deze foto onbekend was in hun gebied. Misschien ging het om een theatergezelschap dat tijdens de kroning van Koningin Wilhelmina in 1900 een voorstelling had gegeven. Een rondvraag op een website over Nederlands erfgoed leverde niets op. Pas toen ik me aanmeldde op een forum over Tsjechië begon ik de eerste aanwijzingen te krijgen.

De keuze voor immigratie naar Nederland kon iets te maken hebben met hun afkomst van gegoede burgerij. Immigranten die in die tijd naar Amerika verhuisden waren meestal arme Oost-Europeanen. Op een dag, een halfjaar later, kwam de verlossende reactie. De gebeurtenis die hier was afgebeeld heet Fašank, het Tsjechische carnaval. Dat kon je herkennen aan de twee mannen met puntmutsen en franjes, aan de mannen die gekleed waren in uniformen van het Oostenrijkse leger, waarmee ze de draak steken. En dan was er het verschil in de vrouwenhoeden, zowel van Tsjechische als Boheemse origine. Het dragen van een Boheemse hoed was bedoeld als je tong uitsteken naar de Oostenrijkse bezetters.

Daarna werd het een tijd stil rondom deze foto. Tot ik in contact kwam met een achterneef, een nazaat van een zus van mijn vaders vader. Die me ging helpen bij de speurtochten op internet. In diezelfde tijd ontdekte ik een Duitse historicus die een boekje had geschreven over de streek. Die laatste hielp me meteen uit de droom. Er was maar één Staniolfabriek in die streek, eigendom van een Oostenrijker. Voor twee fabrieken was geen plek. Waarschijnlijk was mijn overgrootvader bedrijfsleider geweest bij deze fabriek, die ook goede contacten had met de lage landen. Zodoende had hij de overstap kunnen maken van de ene fabriek naar de andere. Dat bleek te kloppen. Pas tien jaar later begon hij met een compagnon, eigenaar van meerdere bedrijven, zijn eigen fabriek.

Aan het eind van mijn zoektocht ontdekte ik een website met historische ansichtkaarten uit de streek waar mijn voorouders vandaan waren. Ik verzamelde zoveel mogelijk afbeeldingen en ging ze rustig bekijken. Op een dag zag ik op een ansichtkaart met vier plaatjes, een grote foto van straatjeugd uit het dorp en drie kleinere afbeeldingen met gebouwen en een landschap. Op één van die drie kleinere foto’s stond het gebouw waar ik al die jaren naar had gezocht. Een gebouw met hetzelfde huisnummer en dezelfde indeling van ramen en deuren als de achtergrond op de foto van het gezelschap met mijn overgrootvader. Het Gasthaus, de locale herberg van het dorp. Ik was terug bij de bron.


1. DE WORTELS VAN HET KWAAD | 2. FAMILIAIRE FEITEN EN FICTIE | 3. DE OORSPRONG VAN ALLES | 4. IN HET HUIS VAN DE DRAAK | 5. ALLES IS IN BEWEGING | 6. DE LEGE SPIEGEL SPREEKT | 7. GESCHIEDENIS ALS LEGENDE | 8. STAMBOMEN ALS LEGPUZZELS | 9. DE MENSELIJKE BESCHAVING | 10. MENSZIJN ALS WEGWIJZER | 11. DE VERRADERLIJKE VERHALEN | 12. ENGLISH VERSION | DE AUTEUR |