GESCHIEDENIS ALS LEGENDE

[7]

Mijn vader was een echte verhalenverteller. Een eigenschap die hij had overgenomen van zijn grootvader van moederskant. Als kind vertelde hij mij fantasierijke vertelsels voor het slapengaan. Het begon met de vraag waar we gebleven waren. Zo wist hij ook zelf de draad weer op te pakken. Puur fictie voor kinderen. Je lag ademloos te luisteren en zag voor je wat er gebeurde. Verbeelding in optima forma.

De kunst van vertellen is zorgen dat de luisteraar, of de lezer, het vertelde als echt kan ervaren. Theater voor de geest. Datzelfde geldt ook als het om historische feiten gaat. Sinds de uitvinding van de fotografie en de film is daar een extra dimensie bijgekomen. Zo deed een vorm van realisme zijn intrede in verhalen die we klakkeloos accepteren als werkelijkheid en waarheid. Voorzichtigheid blijft geboden. Dit is niet pluis.

Een verhaal is niet alleen geschiedenis, verslag, historie, of kroniek, op basis van harde gedocumenteerde feiten. Ze is ook mythe, parabel, relaas, sage, sprookje, vertelling en vertelsel. Doortrokken van overdrijving en halve of hele onwaarheden. Zelfbedrog, begoocheling en fantasie zijn hier oude bekenden. Wat je goed uitkomt wil je graag horen. Een familieverhaal dat vooral de mooie kanten laat zien verkoopt stukken beter. Want wie wil geen goede sier maken?

De geschiedenis van landen wordt verteld door machthebbers en overwinnaars. Het is maar aan welke kant je staat of je jezelf herkent in deze officiële en legitieme verhalen. Toen ik begon met de speurtocht naar het verleden van mijn familie kon ik niet vermoeden dat ik regelmatig een schok van verrassing zou ervaren bij het ontdekken van nieuwe feiten. Allereerst realiseerde ik me op een dag dat ik de 4e generatie was van Tsjechische immigranten. Opeens is de vanzelfsprekende aanname van autochtoon burgerschap een fictie. De genealogie blijkt een mijnenveld te zijn, vol aangename en vooral onaangename bevreemding. Herken je jezelf nog wel? Het vertrouwde zelfbeeld blijkt een hersenschim.

De verhalen over mijn voorgeslacht waren deels op mythe of op overdrijving gebaseerd. Zoveel werd duidelijk. Weliswaar tegen de achtergrond van de Westerse geschiedenis, maar toch ook privé, familiaal, intiem, particulier en persoonlijk. Eén van mijn private ontsteltenissen ontstond op het moment dat mijn achterneef, een telg uit het geslacht van de zus van mijn grootvader, twee foto’s liet zien van Tsjechische neven. Mogelijk afstammelingen van een broer van mijn betovergrootvader. Geportretteerd in uniformen van de Duitse Wehrmacht rond 1939.

Mijn Tsjechische wortels, die gelegen zijn in Zuid-West Bohemen, wezen nu ook op een ander historisch feit. De inname van die streek, ook Sudetenland genoemd, door het Derde Rijk. Dankzij het laatste akkoord dat Duitsland tekende met de geallieerde Europese machten voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog. Zo werden mijn achterachterneven door twee historische handtekeningen plotseling dienstplichtig militair in vreemde krijgsdienst. Tegen wil en dank. Of vrijwillig. Uit mijn vervolgonderzoek werd duidelijk dat de Wehrmacht geen hoge pet op had van Sudeten-Duitsers. Ze werden niet naar Stalingrad gestuurd. Hoogstens naar een grensovergang in Italië als bewaking. Of de neven dat avontuur hebben overleefd weet ik niet. Zij hebben een geboortedatum rondom die van mijn vader en zouden nu over de honderd jaar zijn.

Wil je dit allemaal nog wel weten? Als je eenmaal begint te roeren in de geschiedenis haal je wetenswaardigheden naar boven die onverwacht zijn, bevreemdend of ronduit een spookverschijning. Maar je weet in ieder geval waar je vandaan komt. Waarom je familienaam Duits klinkt. En waar dat levensgevoel van een gegoede klasse met een voorliefde voor de natuur zijn oorzaak vindt. Wat na dit opsporingswerk voor altijd ontbreekt is de illusie. De waarheid kijkt je naakt in het aangezicht.


1. DE WORTELS VAN HET KWAAD | 2. FAMILIAIRE FEITEN EN FICTIE | 3. DE OORSPRONG VAN ALLES | 4. IN HET HUIS VAN DE DRAAK | 5. ALLES IS IN BEWEGING | 6. DE LEGE SPIEGEL SPREEKT | 7. GESCHIEDENIS ALS LEGENDE | 8. STAMBOMEN ALS LEGPUZZELS | 9. DE MENSELIJKE BESCHAVING | 10. MENSZIJN ALS WEGWIJZER | 11. DE VERRADERLIJKE VERHALEN | 12. ENGLISH VERSION | DE AUTEUR |