DE MENSELIJKE BESCHAVING

[9]

De geschiedenis is onverschillig. Het individu inwisselbaar. De waarde van een mensenleven bepaald door het belang voor heersende machten. Dat klinkt negatief, voor de mens die niets anders dan voorspoed heeft gekend. Diverse generaties van mijn voorouders maakten gezamenlijk drie oorlogen mee. Toen mijn vader in september 1944 bij Son werd bevrijd door de 101st Airborne Division was het eerste wat een Amerikaanse soldaat tegen hem zei: War is Bad. Achter het Sanatorium waar hij vijf jaar verbleef om te herstellen van TBC, hadden die Amerikaanse soldaten zojuist een uiterst verwoede strijd moeten leveren om een aantal kanonnen en mortierstellingen van het Duitse leger onschadelijk te maken. Het kostte de divisie vele jonge levens. Rondom de kleine lighallen op de gazons lagen de opengereten lichamen met de verminkte gezichten van de bevrijders. De vredige stilte na de gevechten bood een bedrieglijke aanblik. Geen tijd voor reflectie, de Karavaan moest verder. Honden blaften in de verte, voor mijn vader bleven deze beelden onvergetelijk.

Vier jaar eerder was het Duitse leger Holland binnengevallen. Na de dood van mijn grootvader was het gezin verhuisd naar een ruime woning aan de Prins Hendriklaan op het Noordereiland. In de meidagen was het hoofdkwartier van de Duitsers vlakbij deze plek. Het heeft 50 jaar geduurd voor dit allerbelangrijkste moment uit het leven van mijn vader in de geschiedenisboekjes verscheen. Op verzoek van de Nederlandse regering gooiden vliegeniers van de RAF een bom op het hoofdkwartier van de Duitsers. Die mistte zijn doel en kwam terecht op een winkel van een brandstofverkoper aan het einde van de laan. De kolen en de petroleum die daar waren opgeslagen vatten direct vlam en zetten de belendende huizen in brand. Er was genoeg water uit de Maas voorhanden, maar de brandweer had geen toegang tot deze buurt vanwege de gevechtshandelingen tussen de Duitsers en Rotterdamse Mariniers rondom de Maasbruggen. Zodoende brandde dat deel van de Prins Hendriklaan huis voor huis helemaal af. ‘Friendly Fire’ wordt deze gebeurtenis genoemd. Een paar dagen later bombardeerde de Luftwaffe Rotterdam. Nederland capituleerde.

De familie van mijn vader zocht die middag bescherming in een schuilkelder in de buurt. In de documenten die in mijn bezit zijn is een pentekening van het interieur van de schuilkelder. De gevoelens van de mensen op die plek zijn navoelbaar. Mijn vader en zijn zus probeerden na enige tijd nog wat bezittingen uit het huis te redden. De grammofoonplaten verzameling van mijn vader was legendarisch. Driehonderd 78 toeren platen met Big Band Jazz. De kist met die verzameling woog echter zo zwaar dat hij niet te tillen was. De jongste broer van mijn vader herinnerde zich dit moment als volgt: ik zie je vader nog staan met die kist met platen. We hadden geen fietsen of ander vervoer. Het enige wat je vader kon doen was de kist terugzetten in het huis en teruggaan naar de schuilkelder. De oudste zus van mijn vader had haar mooiste jurken uitgezocht, maar vergat die in de consternatie mee te nemen. Het vuur dat de huizen langzaam maar zeker opvrat kwam huis na huis dichterbij. Grootvader van moederskant kon vanuit de schuilkelder niet geloven dat van het huis niets restte dan een rokende steenhoop. Toen de branden voorbij waren gingen de broers met de oude man kijken naar de plek waar hun huis had gestaan. Hij geloofde nog steeds niet wat zijn ogen zagen.

Na deze gebeurtenis verspreidde het gezin zich over de stad en trok in bij familie. Vanuit het huis van zijn jongste zus op de Maaskade zag mijn vader hoe Duitse vliegtuigen de stad op de andere Maasoever in brand zetten. Er is een tekening van hem die bewerkt is met aquarelverf die de brandende en exploderende huizen op de Boompjeskade laat zien. Dat beeld is en blijft indrukwekkend. Sterker, het wordt deel van je systeem. En of je nu wilt of niet, het geheugen van die verschrikkingen geef je door aan de volgende generaties. Via de cellulaire banen die van ieder trauma ongewild een familie erfenis maken.

Natuurlijk vraag je je af of er ook nog iets goeds is voortgekomen uit deze ervaringen. Nog niet zo lang geleden sprak ik daarover met een goede vriend. Als je dit soort verschrikkingen hebt meegemaakt in je leven verandert je kijk op wat van waarde is. Bezit, huizen, spullen, ze zijn allemaal vergankelijk. In een oorlog is je vege lijf redden het enige belangrijke. Mijn vader en zijn broers en zussen zijn van een generatie die geleidelijk allerlei illusies hebben verloren over de menselijke beschaving. Of het nu ging om religie of regeringen. Ook in zijn tijd zorgden een opeenvolging van schandalen voor het afbrokkelen van respect voor wereldse en andere machten. Desondanks bleef mijn vader ook een romanticus, die het goede in mensen wilde blijven zien en compassie en behulpzaamheid opbracht voor hen die het minder hadden. Maar diep in zijn ziel was hij ook een Taoist, die het liefst als een duizendjarige schildpad met zijn staart door de modder sleept.


1. DE WORTELS VAN HET KWAAD | 2. FAMILIAIRE FEITEN EN FICTIE | 3. DE OORSPRONG VAN ALLES | 4. IN HET HUIS VAN DE DRAAK | 5. ALLES IS IN BEWEGING | 6. DE LEGE SPIEGEL SPREEKT | 7. GESCHIEDENIS ALS LEGENDE | 8. STAMBOMEN ALS LEGPUZZELS | 9. DE MENSELIJKE BESCHAVING | 10. MENSZIJN ALS WEGWIJZER | 11. DE VERRADERLIJKE VERHALEN | 12. ENGLISH VERSION | DE AUTEUR |